Buitensociëteit Zutphen

De Buitensociëteit

De Buitensociëteit is sinds 1891 het podium van Zutphen. Van oorsprong was het een combinatie van concertzaal en buitenruimte om te verpozen op de voormalige stadswal. Tegenwoordig is de concertzaal onderdeel van het Theater Hanzehof en Podium de Buitensociëteit.

De Zutphense architect Derk Lijsen ontwierp het sociëteitsgebouw, geïnspireerd op de grote zalen uit die tijd waaronder het Concertgebouw in Amsterdam. De opzet van de ruimte en de materialisering van het interieur zorgen voor een akoestiek die nog steeds uitzonderlijk is. In de zaal is nog goed te zien hoe de ornamentiek, met allerhande randjes om het geluid te weerkaatsen, daarvoor is ingezet. Tegenwoordig functioneert de zaal niet alleen als klassieke concertzaal, waarvoor ze is ontworpen, maar ook als poppodium.

Muziek en gelegenheid elkaar te ontmoeten gingen hier vanaf het begin hand in hand. Naast de zaal waren een koffiekamer, een buffet en een kasteleinswoning onderdeel van het gebouw. In de kelder waren de opslag voor bier, wijn, proviand en brandstoffen. De oorspronkelijke ijsopslag en een met kurk geïsoleerde kast, de voorloper van de koelkast, zijn hier bewaard gebleven. Op de zoldering is te zien hoe de zaal werd geventileerd. Met touwen en katrollen konden luiken worden geopend en gesloten om de luchtstroom in de zaal te regelen. Deze openingen in het plafond functioneren nog als onderdeel van het huidige luchtbehandelingssysteem.

Opgave

De gemeente Zutphen heeft de Hanzehof en de Buitensociëteit verworven met de ambitie om deze locatie te ontwikkelen tot een toekomstbestendig cultureel centrum voor de stad en regio. De gemeente wil de monumentale waarden van de Buitensociëteit al in een vroeg stadium meenemen in de ontwikkeling. Daarom is gevraagd bouwhistorisch onderzoek uit te voeren naar de Buitensociëteit, binnen de context van de negentiende-eeuwse omgeving en het huidige complex van theater en concertzaal.

In het voorjaar van 2026 hebben we het pand opgenomen en de bouw- en gebruiksgeschiedenis in kaart gebracht, op basis van veldwerk en archiefonderzoek in onder meer het bouwdossier en de collectie van Erfgoedcentrum Zutphen. Vervolgens hebben we een waardestelling opgesteld volgens de Uitvoeringsrichtlijn Bouwhistorisch onderzoek met waardestelling en op basis daarvan concrete aanbevelingen geformuleerd voor de omgeving, het exterieur, de indeling van het gebouw en de relatie met de Hanzehof.

Opdrachtgever

Gemeente Zutphen

‍